ABD'de iş yapan bir şirket için sözleşme, ilişkilerin yazılı güvencesidir; iyi yazılmış bir sözleşme bir anlaşmazlığı baştan önler, kötü veya eksik bir sözleşme ise tüm işletmeyi riske atabilir. Türk girişimciler için ABD sözleşme hukuku, Türkiye'deki uygulamadan birkaç önemli noktada ayrılır: geçerlilik şartları, hangi eyalet hukukunun uygulanacağı ve uyuşmazlıkların nasıl çözüleceği. Bu rehber, ticari sözleşme türlerini, geçerlilik kurallarını, governing law ve tahkim mantığını ele alır. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki tavsiye değildir.
Ticari Sözleşme Nedir ve Ne Zaman Geçerlidir?
ABD hukukunda geçerli bir sözleşmenin üç temel unsuru vardır: teklif (offer), kabul (acceptance) ve karşılık (consideration); yani her iki tarafın da bir değer alıp vermesi. Bu unsurlar tamamsa, taraflar sözleşmeyle hukuken bağlı olur. Ancak geçerlilik tek başına yeterli değildir; sözleşmenin icra edilebilir (enforceable) olması için açık, belirli ve kanıtlanabilir olması gerekir. Sözlü anlaşmalar bazı durumlarda geçerli sayılsa da, bir uyuşmazlıkta kanıtlanması çok zordur; bu yüzden ticari ilişkilerde her zaman yazılı sözleşme esastır.
Türk Girişimcinin İhtiyaç Duyduğu Sözleşme Türleri
Bir işletmenin ihtiyaç duyduğu sözleşmeler faaliyetine göre değişir; ABD'de iş kuran çoğu Türk girişimci için temel set şunları içerir:
- Operating Agreement (ortaklık anlaşması): Çok ortaklı bir LLC'de pay oranları, kâr-zarar dağıtımı, yönetim yetkisi ve ortak ayrılması kurallarını belirleyen en kritik belge.
- Müşteri ve tedarikçi sözleşmeleri: Ödeme koşulları, teslimat, sorumluluk sınırı ve fesih maddeleriyle ticari ilişkiyi tanımlar.
- Gizlilik sözleşmesi (NDA): Ticari sır, müşteri listesi ve iş modelinin korunmasını sağlar.
- Hizmet ve istihdam sözleşmeleri: Çalışan ve bağımsız yüklenici ilişkilerini, fikri mülkiyet ve rekabet etmeme maddelerini düzenler.
Bu sözleşmelerin çoğu, şirket kuruluşuyla aynı anda hazırlanmalıdır. Şirketinizi sıfırdan kuruyorsanız süreci ABD'de şirket kurma rehberimizde ele alıyoruz.
Governing Law: Hangi Eyalet Hukuku Uygulanır?
ABD'de sözleşme hukuku büyük ölçüde eyalet düzeyinde düzenlenir ve eyaletler kuralları farklı yorumlar. Bu yüzden her sözleşmede bir governing law (uygulanacak hukuk) maddesi bulunmalıdır; bu madde, bir anlaşmazlıkta sözleşmenin hangi eyaletin hukukuna göre yorumlanacağını belirler. Madde konmazsa, taraflar beklenmedik bir eyaletin kurallarıyla karşılaşabilir. İşletmeler genelde merkezlerinin bulunduğu eyaletin hukukunu seçer; Delaware gibi şirketler hukuku gelişmiş eyaletler de sık tercih edilir. Sözleşme hukukunun federal çerçevesini Cornell Law School hukuk sözlüğünden inceleyebilirsiniz.
Uyuşmazlık Çözümü: Mahkeme mi, Tahkim mi?
Bir sözleşme anlaşmazlığı iki yolla çözülebilir: mahkeme (litigation) veya tahkim (arbitration). Tahkim genellikle daha hızlı, gizli ve sınır ötesi ilişkilerde daha pratiktir. Federal Arbitration Act kapsamında, sözleşmeye konan yazılı bir tahkim şartı ABD'de bağlayıcıdır ve mahkemeler bunu uygular. Türk girişimciler için kritik nokta şudur: Türkiye de New York Sözleşmesi'ne taraf olduğundan, ABD'de verilen bir tahkim kararı Türkiye'de tanınabilir ve icra edilebilir. Bu, ABD'deki bir ortağınızla anlaşmazlığa düşmeniz halinde kararı Türkiye'deki varlıklar üzerinde uygulatabilmeniz anlamına gelir. Tahkim şartı; uygulanacak hukuku, tahkim yerini ve kurumu açıkça belirtmelidir.
Yazılı Sözleşme ve Statute of Frauds
ABD'de bazı sözleşmeler yasa gereği yazılı olmak zorundadır; bu kural "statute of frauds" olarak bilinir. Kapsamı eyalete göre değişmekle birlikte, tipik olarak şunları içerir: bir yıldan uzun sürede ifa edilecek sözleşmeler, gayrimenkul satışı veya devri, belirli bir tutarın üzerindeki mal satışları (genelde Uniform Commercial Code kapsamında) ve başkasının borcuna kefalet. Bu kategorideki bir anlaşma yazılı ve imzalı değilse, mahkemede icra edilemeyebilir. Pratik kural basittir: ticari öneme sahip her anlaşmayı yazılı, imzalı ve net biçimde belgelemek.
Türk-ABD Sınır Ötesi Sözleşmeler
Türkiye ile ABD arasında iş yapan girişimciler için ek katmanlar devreye girer. Sözleşmenin dili belirleyicidir: ABD'de İngilizce metin bağlayıcı kabul edilir, bu yüzden Türkçe bir çeviri yalnızca bilgilendirme amaçlı tutulmalı ve hangi metnin esas olduğu sözleşmede belirtilmelidir. Ödeme ve döviz koşulları, vergi ve transfer kuralları net yazılmalıdır. En önemlisi, iki ülke arasındaki bir uyuşmazlığın hangi hukuka ve hangi forumda çözüleceği baştan kararlaştırılmalıdır. Bir işletme devralırken sözleşme yapısının nasıl kurulduğunu ABD'de şirket satın alma rehberimizde, yatırım vizesiyle entegre süreç için E-2 yatırımcı vizesi hizmetimize bakabilirsiniz.
Yellow Law Group ile Çalışın
ABD'de bir sözleşme anlaşmazlığının maliyeti, sözleşmeyi baştan doğru hazırlatmanın maliyetinin çok üzerindedir; hazır şablonlar çoğu zaman yanlış eyalet hukukuna göre yazılmış ve kritik koruma maddelerinden yoksundur.
Yellow Law Group; Plano (Texas) merkez ofisi ile Chicago (Illinois), Irvine (California), Alpharetta (Georgia) ve Fairfield (New Jersey) ofislerinden, sözleşmelerinizi menfaatinize göre kurgular. Sözleşmelerinizi hazırlatmak veya incelemek için ticari sözleşme avukatı ekibimizle çalışabilir, avukatlarımızı ekip sayfamızda inceleyebilir ve ücretsiz ön görüşme için iletişim sayfamızdan randevu planlayabilirsiniz.
