Türkler İçin ABD Ticari Sözleşme Avukatı

Standart sahiplik ve kâr paylaşımı maddelerinin ötesinde, sınır ötesi bir operating agreement mesafenin doğurduğu soruları cevaplamalıdır: şirketi kim temsil ve ilzam eder, banka hesabında kim imza yetkilisidir, farklı saat dilimlerinde oylama ve tebligat nasıl yapılır, bir ortak ABD vizesi alamazsa ne olur ve kilitlenme nasıl çözülür. Buna bir değerleme yöntemiyle birlikte pay alım-satım (buy-sell) mekanizması, devir kısıtlamaları ve uygulanacak hukuk ile uyuşmazlık mercii maddesi ekleyin. Bunlar yoksa bir görüş ayrılığı, birinizin hiç gitmediği bir ülkede davaya dönüşür.

İşle gerçek bir bağı olan ve ticari içtihadı öngörülebilir bir eyaletin hukukunu seçin — genelde şirketinizin kurulu olduğu eyalet, karşı tarafın faaliyet gösterdiği eyalet ya da büyük işlemlerde New York veya Delaware. Önemlidir, çünkü uygulanacak hukuk; belirsiz maddelerin nasıl yorumlanacağını, sorumluluk sınırlaması ve rekabet yasağı maddelerinizin ayakta kalıp kalmayacağını, dava açma süresini ve avukatlık ücretini karşı taraftan alıp alamayacağınızı belirler. Aynı metin, iki farklı eyalet hukuku altında farklı sonuç verebilir.

Türkiye merkezli bir taraf için genelde daha iyi varsayılan seçenek tahkimdir; başlıca sebebi, hem Türkiye'nin hem ABD'nin taraf olduğu New York Sözleşmesi sayesinde hakem kararlarının sınır ötesinde icra edilebilmesidir — bir ABD mahkeme kararını Türkiye'deki mal varlığına karşı icra etmek çok daha zordur. Tahkim ayrıca gizlidir ve dil ile tahkim yerini önceden belirlemenize imkân verir. Dezavantajları, küçük alacaklarda mahkemeden pahalıya gelebilmesi ve temyiz imkânının çok sınırlı olmasıdır. Düşük tutarlı, tekrarlayan sözleşmelerde uygun bir mahkeme daha mantıklı olabilir.

Asıl işe yarayan maddeler, dava aşamasına gelmeden size kaldıraç sağlayanlardır: teslimatlara bağlanmış net ödeme kilometre taşları, gecikme faizi, ödeme yapılmazsa işi durdurma veya teslimatı bekletme hakkı, avukatlık ücretinin karşı tarafa yüklenmesi ve ödeme tamamlanana kadar fikri mülkiyetin veya mülkiyetin sizde kalması. Temiz bir fesih için ihtar ve düzeltme süresi prosedürü de ekleyin. Belki de en güçlü pratik koruma bir madde bile değildir: peşin ödeme ve kademeli faturalama gibi yapısal tedbirlerdir.

Evet ve sebebi ödemeden çok mülkiyet ve statü tanımıdır. Yazılı bir devir (assignment) olmadan, Türk freelancer'ınız ürettiği kod, tasarım veya içerik üzerindeki haklarını elinde tutabilir; bu da yatırımcı incelemesinde veya satış sürecinde ciddi bir sorun haline gelir. Sözleşme ayrıca yüklenici statüsünü net tanımlamalı, gizliliği düzenlemeli, uygulanacak hukuku belirlemeli ve para birimi ile ödeme yöntemini yazmalıdır. Kısa ama iyi yazılmış bir sözleşme yeterlidir; zararı doğuran şey sözleşmenin hiç olmamasıdır.

Uygulanabilir, ama zor olan kısım geçerlilik değil icradır — başka bir ülkedeki tarafın imzaladığı NDA geçerli bir sözleşmedir; soru, orada gerçekçi biçimde bir yaptırım elde edip uygulayabilecek misiniz olmasıdır. Farkı yaratan şey sözleşme tekniğidir: sınır ötesi icra için tahkim maddesi, belirli bir süre ve gizli bilginin her şeyi kapsayan değil kesin bir tanımı, uygun hallerde de cezai şart — çünkü bir ifşadan doğan gerçek zararı ispat etmek son derece zordur.

Niyet mektubu (LOI), tarafların üzerinde anlaşmayı düşündüğü ticari koşulları kayda geçirir ve genelde büyük ölçüde bağlayıcı değildir; kesin sözleşme ise icra edilebilir yükümlülükler doğurur. Kritik ayrıntı şudur: çoğu LOI, geri kalanı bağlayıcı olmasa bile bağlayıcı olan birkaç hüküm içerir — tipik olarak gizlilik, münhasırlık veya başkasıyla görüşmeme ve masrafların paylaşımı. Mahkemeler belgenin başlığına değil içeriğine bakar; bu yüzden ayrıntılı yazılmış ve bağlayıcılık konusunda susan bir LOI sözleşme sayılabilir.

Önce distribütörün satın alıp yeniden mi satacağını yoksa acenteniz olarak mı hareket edeceğini belirleyin; bu seçim fiyatlamayı, sorumluluğu ve vergisel muameleyi tayin eder. Sonra şunları düzenleyin: bölge ve münhasırlık verilip verilmediği, münhasırlığı haklı kılan asgari alım taahhütleri, süre ve fesih hakları, ürün sorumluluğu ile sigortanın kimde olduğu, marka kullanımı ve kalite kontrolü, fesih halinde stok ve müşteri ilişkilerinin akıbeti. Ayrıca eyalet franchise veya bayi koruma yasalarının uygulanıp uygulanmadığını kontrol edin — bazı eyaletler sözleşme izin verse bile distribütörü feshetme imkânınızı kısıtlar.

Şablon, düşük riskli belgeler için makul bir başlangıç noktasıdır ama gerçek para veya risk taşıyan hiçbir şey için uygun değildir. Tekrar eden sorunlar şunlar: yanlış eyaletin hukukuna göre yazılmış şablonlar, eksik veya uygulanamaz maddeler, tüketici bağlamından B2B işe kopyalanmış hükümler ve sessizce birbiriyle çelişen düzenlemeler. İnceleme maliyeti, karşı karşıya olduğunuz riskin yanında çok küçüktür; işler genelde ana gelir sözleşmesinde incelenmemiş şablon kullanıldığında bozulur.

Duygusal hale gelmeden önce dört soruyu yazılı olarak cevaplamalıdır: pay zamana yayılı hak ediliyor mu (vesting) ve ayrılışta hak edilmemiş paya ne olur, şirket veya kalan kurucular ayrılan ortağın payını hangi değerleme yöntemiyle satın alabilir, ayrılan kurucunun oy ve bilgi alma hakları devam eder mi, ürettiği fikri mülkiyete ne olur. Gönüllü ayrılma, haklı sebeple çıkarılma ve ölüm/ehliyetsizlik hallerini birbirinden ayırın — bunlar genelde farklı sonuçları hak eder.

Devir (assignment) ve kontrol değişikliği maddelerine bakın; bunu belirleyen odur. Sözleşmenin devam etmesini istiyorsanız, birleşme veya varlıkların tamamına yakınının satışında halefe devre izin verin; karşı taraf satın alındığında çıkabilmek istiyorsanız bunun yerine kontrol değişikliğinde fesih hakkı pazarlık edin. Ayrıca münhasırlık, fiyatlama, kişiye bağlı edim gibi kilit koşulların belirli kişilere bağlı olup olmadığını kontrol edin; sözleşme teknik olarak ayakta kalsa bile bunlar fiilen kaybolabilir.

Teksas'ta rekabet yasağı; başka bir geçerli sözleşmeye bağlı (ancillary) olması ve süre, coğrafi alan ile faaliyet kapsamı bakımından makul olması halinde uygulanabilir — pratikte bu, sınırlı bir süre, çalışanın fiilen çalıştığı yere bağlı tanımlı bir bölge ve yalnızca ilgili iş koluyla sınırlı kısıtlama demektir. Uygulanabilirlik eyaletten eyalete çok ciddi değişir; bazı eyaletler çalışan rekabet yasaklarını neredeyse tamamen kısıtlar veya yasaklar. Müşteri/çalışan ayartmama ve gizlilik maddeleri genelde daha güvenilir korumadır, çünkü rekabet yasağının ayakta kalmadığı yerlerde de geçerliliğini korur.

ABD telif hukukunda varsayılan kural, ürettiği şeyin yükleniciye ait olmasıdır — iş için para ödemek mülkiyeti devretmez. "Work made for hire" yalnızca çalışanlar için veya yazılı olarak belirlenmiş sınırlı sayıdaki kategori için geçerlidir ve yazılım ile tasarım işlerinin çoğu bu kategorilere girmez. Çözüm, işe başlamadan önce imzalanan sözleşmede tüm hakların yazılı ve halihazırda devri, manevi haklardan feragat ve gerekli ek belgeleri imzalama yükümlülüğüdür. Bu, kurucu sözleşmelerinde en sık atlanan tek maddedir.

Standart bir ticari sözleşmenin odaklı incelemesi genelde mütevazı bir sabit ücret ya da birkaç saatlik çalışmadır; bürolar belgenin uzunluğunu ve karmaşıklığını gördükten sonra çoğu zaman sabit fiyat verir. Ücretin; risklerin yazılı özetini, önerilen değişikliklerin metne işlenmiş halini ve bunları anlatan bir görüşmeyi kapsayıp kapsamadığını, yoksa yalnızca birini mi içerdiğini sorun. Tek bir ödeme uyuşmazlığının veya uygulanamaz bir fikri mülkiyet maddesinin maliyetiyle kıyaslandığında inceleme, en ucuz hukuki harcamalardan biridir.

Evet. Yabancı sahipli bir şirket için olağan başlangıç seti şudur: operating veya ortaklık sözleşmesi, müşteri/hizmet sözleşmesi, NDA ve fikri mülkiyet devri net yazılmış bir yüklenici sözleşmesi. Bunlar sabit ücretle fiyatlanır, yani maliyeti başlamadan önce bilirsiniz. Ayrı ayrı değil birlikte hazırlanır; bu önemli, çünkü en sık karşılaştığımız sorunlardan biri şirketin kendi belgeleri arasında uygulanacak hukuk ve uyuşmazlık maddelerinin birbirini tutmaması. Distribütörlük veya bayilik gibi ekler ayrıca fiyatlanır.