E-1 ve E-2 vizeleri ABD ile yatırım/ticaret anlaşması imzalamış ülke vatandaşlarına çalışma ve oturum hakkı tanıyan ikili kategoridir. E-1 ticaret odaklı (yıllık ihracat-ithalat hacmi şartı), E-2 yatırım odaklı (sermaye + işletme şartı). Türkiye her iki anlaşmada da taraftır ve Türk tüccarlar/yatırımcılar konsolosluk üzerinden başvurur. İşlem süresi 4-8 hafta, ücret yaklaşık 315 USD'dir. Karar profile bağlı: sürekli mal/hizmet ticareti yapıyorsanız E-1, aktif işletme kurarak yatırım yapıyorsanız E-2.
Yellow Law Group bünyesindeki göçmenlik avukatları olarak, Türk girişimcilerin büyük kısmının iki vize arasındaki farkı net görmeden yanlış kategoriye başvurduğunu görüyoruz. Yıllık ihracat hacmi 2 milyon doları aşan bir Türk lojistik şirketinin ortağı E-2'ye başvurduğunda, konsolosluk "siz aslında E-1 profilisiniz" diyerek RFE çıkarır; ya da yalnızca işletme satın alıp yöneten bir restoran sahibi E-1 dosyalayınca "ticaret unsuru yetersiz" gerekçesi alır. İlerleyen bölümlerde iki vizenin temel farklarını, profil eşleştirmesini, başvuru sürecini ve uzun vadeli strateji boyutunu kıdemli göçmenlik avukatı perspektifiyle ele alıyoruz.
E-1 ve E-2 Vizesi Nedir? Temel Tanım
E-1 Tüccar Vizesi (Treaty Trader): ABD ile sürekli ve substantial uluslararası mal/hizmet ticareti yürüten kişi ve şirket ortaklarına verilir. 8 CFR §214.2(e)(2) çerçevesinde yıllık ticaretin büyük çoğunluğunun (%50+) anlaşmalı ülke ile ABD arasında olması, mal/hizmet alışverişinin düzenli ve önemli hacimde sürmesi şarttır. Şart ve süreç ayrıntıları için E-1 Tüccar Vizesi hizmet sayfamızda tam yönerge bulunur.
E-2 Yatırımcı Vizesi (Treaty Investor): ABD'de aktif ticari işletme kurmak ya da satın almak üzere "substantial" sermaye yatıran kişi ve şirket sahiplerine verilir. 8 CFR §214.2(e)(15) marjinalite kuralı ve 9 FAM 402.9-7 source of funds yönergesi başvuruyu çerçeveler. Yatırım tutarı, işletme türü, başvuru süreci ve marjinalite eşiği E-2 Yatırımcı Vizesi hizmet sayfamızda ayrıntılı işlenir.
İki vize de geçici çalışma vizesi kategorisindedir. Süresiz yenilenir; doğrudan Green Card vermez. Ama uzun vadeli yatırım/şirket büyütme planınız varsa EB-5 yatırımcı Green Card rotasıyla köprü kurulabilir.
Türkiye Anlaşma Durumu ve Vatandaşlık Şartı
ABD-Türkiye arasındaki ikili anlaşma her iki vize türünü de kapsar. Başvuranın Türk vatandaşı olması zorunludur; çift vatandaşlık taşıyorsa Türk pasaportu üzerinden başvurması yeterlidir. E-1 başvurusu için ek şart: işletmenin sahipliğinin en az %50'si anlaşmalı ülke (yani Türkiye) vatandaşlarına ait olmalıdır. E-2 için aynı sahiplik oranı yatırımcı ülke vatandaşlarınca tutulmalıdır. Aynı uyruk kuralı şirketin göndereceği personel için de işler; ayrıntısını E-2 çalışan vizesi yazımızda anlattık.
İkamet yeri belirleyici değildir; başvuran dünyanın herhangi bir yerinde yaşıyor olabilir. Türkiye'de mukim Türk vatandaşları başvurusunu Ankara'daki ABD Büyükelçiliği'nde, Almanya/İngiltere gibi üçüncü ülke mukimleri o ülkedeki ABD konsolosluğunda yapar.
E-1 ve E-2 Vizesi Farkı: 6 Belirleyici Eksen
İki vize aynı kategori altında olsa da kabul kriterleri tamamen ayrılır. Aşağıdaki tablo karar verirken bakacağınız 6 ana ekseni özetler:
| Eksen | E-1 Tüccar Vizesi | E-2 Yatırımcı Vizesi |
|---|---|---|
| Temel kriter | Yıllık mal/hizmet ticaret hacmi | Aktif işletmeye yatırılmış sermaye |
| Sayısal eşik | Yasada minimum yok; pratik olarak yıllık 200K USD+ tipik | Yasada minimum yok; pratikte çoğu yatırım 100K–150K USD civarı ve işletmenin maliyetiyle orantılı olmalı |
| Ticaret yönü | Anlaşmalı ülke - ABD arası, %50+ Türkiye orijinli | Yatırım ABD'de gerçekleşir; ticaret yönü serbest |
| İşletme şartı | İşletme önceden var olabilir; ticaret aktif sürmeli | İşletme ya kurulmuş ya satın alınmış olmalı; faaliyete hazır |
| İstihdam projeksiyonu | Doğrudan zorunlu değil; ticaret hacmi belirleyici | Marjinalite kuralı (8 CFR §214.2(e)(15)): işletme aileyi aşan gelir/istihdam yaratmalı |
| Kanıt belgesi ağırlığı | Faturalar, gümrük beyannameleri, banka transferleri, kontratlar | Source of funds, kira kontratı, ekipman alımı, çalışan maaş bordrosu, iş planı |
Belirleyici olan sayısal eşik değil belge zinciridir: tutar küçük ama düzenli olabilir, ya da tutar büyük ama tek seferlik olabilir. Konsolosluk tutarın kendisinden çok sürekliliğe bakar.
Şartlar: Ticaret Hacmi mi Yatırım Tutarı mı?
E-1 başvurusunda kanıtlanması gereken "substantial trade" yasada rakamsal olarak tanımlanmaz; pratikte konsolosluk şu sinyallere bakar:
- Yıllık işlem sayısı: tek seferlik büyük bir ihracat yetersiz; aylık/haftalık tekrarlayan sevkiyat güçlü sinyal.
- Ciro büyüklüğü: şirket ölçeğine göre değerlendirilir. Küçük danışmanlık şirketi için 200K USD/yıl, üretici firma için 1M USD/yıl makul referans bandlarıdır.
- Ticaretin türü: fiziki mal ihracatı en güçlü kanıt; lisanslama, teknoloji transferi, danışmanlık gibi hizmetler de geçerli ama belgeleme zorlaşır.
- Yön dengesi: Türkiye-ABD arası ticaretin tüm cironun yarısından fazlasını oluşturması zorunlu.
E-2 başvurusunda "substantial investment" değerlendirmesi yatırımın işletme türüne oranıyla yapılır. ABD Dışişleri Bakanlığı 9 FAM 402.9-6 yönergesi proportionality test uygular: lokanta için 150K USD substantial sayılır, üretim tesisi için 500K USD bile sınır altı kalabilir. Asgari yasal tutar yoktur; karar tamamen "yatırım işletmeyi ekonomik anlamda yürütecek miktarı kapsıyor mu" sorusuna verilir. Yatırım kaynağının yasal zinciri en az tutar kadar belirleyici; E-2 reddedildi rehberinde reddedilen dosyaların %60'tan fazlasının source of funds belgelemesinde sıkıştığını paylaştık.
Hangi Profil İçin Hangi Vize?
Karar size değil profile bağlıdır. Üç tipik senaryo:
- Türkiye'de fason üretici ya da ihracatçı firma: ABD'deki distribütörlere düzenli sevkiyat yapıyor. Profil E-1; ABD'de büyük yatırım yapması gerekmiyor, küçük bir ofis ya da depo yeterli.
- Türkiye'deki birikimiyle ABD'de işletme kurmak isteyen girişimci: Franchise alıyor, restoran açıyor, e-ticaret deposu kuruyor. Profil E-2; ticaret unsuru ikincil, asıl odak yatırılan sermaye + işletme yönetimi.
- Hem ihracat yapan hem de ABD'de işletme açan tüccar-yatırımcı: Hibrit profil; iki vize seçeneği de açık ama dosya hangi unsurun güçlü olduğunu belirler. Ekibimizin yönettiği bu tip dosyalarda E-1'i tercih ediyoruz çünkü E-1 marjinalite kuralından muaftır.
İşletme tipinde tereddüt varsa yatırımcılar için şirket seçim rehberinde sektörel örnekler vardır.
Başvuru Süreci ve Süresi
E-1 ve E-2 başvuru süreci birebir aynı işler:
- Dosya hazırlama: Avukat ekibi DS-160 formu + DS-156E ticaret/yatırım anketi + destek paketi (3-6 hafta hazırlık).
- Konsolosluk randevusu: Ankara ABD Büyükelçiliği; dosya ön incelemesi sonrası mülakat randevusu.
- Mülakat: Konsolosluk memuru ticaret hacmi (E-1) ya da yatırım/işletme planı (E-2) sorgular.
- Onay ve damga: Olumlu sonuçta pasaporta 5 yıllık vize damgalanır.
Tipik süre: dosya kabul tarihinden vize damgasına 4-8 hafta. Premium processing ABD içi statü değişikliği (Change of Status) hariç E-1/E-2 konsolosluk başvurusu için geçerli değildir. Vize harcı 315 USD; reciprocity ücreti Türkiye için ek olarak alınmaz.
ABD'de zaten başka statüyle bulunan kişi (örn. F-1 öğrenci, B-1 ziyaretçi) E-1/E-2'ye I-129 formu ile USCIS üzerinden statü değişikliği yapabilir; bu yolda işlem süresi ortalama 4-6 ay, premium processing ile 15 iş günü.
Eş, Çocuk ve Aile Hakları
E-1/E-2 vizesinin en güçlü yanlarından biri aile haklarındadır. Yasal eş ve 21 yaşın altındaki bekâr çocuklar E-1 Dependent / E-2 Dependent vize alır:
- Eş çalışma izni: 2021 sonrası kuralla otomatik çalışma yetkisi (S/L işareti) ile birlikte gelir; ayrı EAD başvurusu gerekmez. Eş istediği işverende, istediği sektörde çalışabilir.
- Çocuk okul hakkı: Devlet ve özel okullara K-12 boyunca kayıt; üniversite için F-1'e geçiş gerekebilir.
- Çocuk yaş aşımı: 21'i doldurduğunda E-Dependent statüsü düşer; F-1 öğrenci, H-1B çalışan ya da kendi göçmenlik yolu için planlama gerekir.
- Süre paralel: Aile bireyleri ana başvuranın vize süresine bağlı; ana başvuran statüsünü kaybederse aile de düşer.
Yenileme ve Green Card Köprüsü
E-1/E-2 ilk damga genelde 5 yıllık verilir (Türkiye-ABD reciprocity çerçevesinde). ABD'ye her giriş ABD sınır memurunca 2 yıllık I-94 verilir; bu I-94 yenilemek için ABD'den çıkış-tekrar giriş ya da statü uzatma başvurusu yapılır. Süresiz yenileme yapısı vizenin en büyük avantajıdır; iş ya da ticaret faal olduğu sürece kullanım sürer.
Doğrudan Green Card hakkı vermez; ama ABD'de işletme büyüten E-2 sahipleri için L-1A'dan EB-1C'ye geçiş rehberinde ele aldığımız stratejiye benzer şekilde EB-1C (çok uluslu yönetici) ya da EB-2 NIW (ulusal çıkar muafiyeti) köprüsü kurulur. Sermaye yatırım hacmi 800K USD üstüne çıkıyorsa doğrudan EB-5 rotası daha hızlı sonuç verir.
Yellow Law Hukuki Strateji Desteği
E-1 ya da E-2 başvurusunda asıl ayrım dosyada başlar: hangi belge zinciri ön plana çıkacak, ticaret hacmi nasıl sunulacak, marjinalite kuralı hangi projeksiyonla aşılacak. Yönettiğimiz dosyalarda ekibimizin Plano (Texas) merkez ofisinden hem konsolosluk Türkiye tarafıyla hem ABD-içi USCIS dosyalamayla deneyimi var; profilinizi iki kategoride birden değerlendirir, kanıt zincirini hangi vize için sağlam görüyorsak onu öneririz.
E-1 mi E-2 mi sorusunu profilinize göre netleştirmek ve dosya stratejisini birlikte kurmak için Yellow Law Group ekibimizle 30 dakikalık ön görüşme planlayabilirsiniz.